Prijswinnende gemeente die continue dialoog voert om mens en organisatie te blijven ontwikkelen

Gemeente Zwolle

De Gemeente Zwolle investeert al vanaf 1997 in ontwikkeling van medewerkers. Directie, leidinggevenden, medewerkers en OR voeren een permanente, open dialoog om de organisatie continu te ontwikkelen. Dit vertaalt zich naar allerlei O&M-activiteiten, zoals: leidinggevenden – waaronder Janneke Greveling van het Expertisecentrum – die over ontwikkeling praten met hun medewerkers, opleidingsmogelijkheden die medewerkers goed benutten, speelruimte voor innovatie, de Week van de Uitwisseling en een uitstekend Loopbaancentrum. Zwolle won vele prijzen, zoals die van Investors in People. De komende tijd wordt spannend, aldus OR-voorzitter Hanneke Valkeman; Zwolle moet krimpen. Toch verwachten gemeentesecretaris Oenze Dijkstra en HR-directeur Marcella Rijkschroeff dat dit soepel zal verlopen, dankzij jarenlange investeringen in mens- en organisatieontwikkeling.

O&M activiteiten gemeente Zwolle

Leidinggevenden van de Gemeente Zwolle, waar Janneke Greveling er een van is, stimuleren medewerkers om zich regelmatig te oriënteren op hun toekomst. Janneke: “Sinds anderhalf jaar geef ik leiding aan het Expertisecentrum – verantwoordelijk voor ontwerp en beheer van de openbare ruimte. Afgelopen jaar heb ik veel gesprekken gevoerd met medewerkers die niet goed op hun plek zitten. Tegen hen zeg ik, ik zie je niet gelukkig zijn. Zou je niet liever wat anders doen?” Leren doen medewerkers in de vele opleidingen die ze volgen, en ook informeel. Bijvoorbeeld door mee te dingen naar een innovatieprijs, zoals enkele brandwachten deden. Hun frustratie was dat opruimen na een ongeluk lang duurt. Daarom ontwierpen ze een wagen met een schoonmaakinstallatie inclusief biologisch afbreekbare zeep. De brandwachten werkten er keihard aan, sleepten er marktpartijen bij, zetten door totdat de wegdekreiniger werkte. Hiermee wonnen ze de innovatieprijs van de organisatie. Ze schreven zich in voor de landelijke innovatieprijs en belandden in de top-tien. Zulke speelruimte voor innovatie maakt dat mensen veel leren en trots zijn op hun werk. Nieuw is het opleidingsprogramma gericht op de Andere Overheid, waarin ambtenaren verbindingen leren leggen met organisaties in de stad. Netwerken hoort daar volop bij. Gemeentesecretaris Oenze Dijkstra: “We hadden in Zwolle tot 2010 het programma Samen Maken We De Stad.

Vanuit dit programma werden meetings georganiseerd met een paar honderd medewerkers over de vraag hoe we kunnen samenwerken met partijen in de stad, zodat we niet alles meer zelf doen maar gebruik maken van expertise bij allerlei instellingen. Medewerkers hadden zelf enkele kritische afnemers bevraagd, zoals de Monuta Stichting die een nieuw hospice tegenover een begraafplaats wilde maar op weerstand stuitte bij de gemeente. In dialoog met Monuta leerden deze ambtenaren hoe ze met hen konden samenwerken.” Ook anderszins kiest Zwolle voor de kracht van netwerken. Zwolle maakt deel uit van de Talentenregio, waarin zestien gemeentes samenwerken om onderlinge mobiliteit te bewerkstelligen. Marcella Rijkschroeff, hoofd HR, vertelt: “In juni organiseren we altijd de Week van de Uitwisseling. Medewerkers van alle organisaties in de Talentenregio wisselen in die week van plek. Ook zijn er onderling langdurige detacheringen.” Het Loopbaancentrum van de Gemeente Zwolle helpt veel medewerkers met succes een baan te zoeken. De komende tijd wordt dit des te urgenter, want Zwolle moet met 200 medewerkers krimpen. Men verwacht dat dit redelijk zal verlopen; het Sociaal Beleidskader is in het Georganiseerd Overleg soepel geaccordeerd. Medewerkers maken tot nu toe nog gemakkelijk een loopbaanstap, blijkens de hoge interne mobiliteitscijfers: 6% in de hoogtijdagen van 2008, nu 5%.

gemeente zwolle praktijkverhaalVan links naar rechts: Marcella Rijkschroeff, Oenze Dijkstra en Hanneke Valkeman

Waartoe leiden de O&M activiteiten van de gemeente Zwolle?

Het loopbaanbeleid van de Gemeente Zwolle is over de hele linie van in-, door- en uitstroom succesvol. Op het gebied van inzetbaarheid geldt Zwolle al jaren als witte raaf. Zij won in 2005 de landelijke EVC prijs en in 2007 de prijs voor Investors in People. Zwolle kent al acht jaar de ‘aanstelling in algemene dienst’, waardoor mensen flexibel inzetbaar zijn. Ook vakmanschap is goed op peil, dankzij de vele opleidingen die medewerkers volgen. Het medewerkersonderzoek toont aan dat mensen plezier hebben in hun werk, trots zijn op de organisatie, kortom, bevlogen zijn. Verzuim en verloop zijn laag.

Wat ligt ten grondslag aan de O&M-praktijken van Zwolle?

De strategie van de gemeente Zwolle is om jarenlang consistent te investeren in cruciale waarden, samengevat met het acroniem FRIES: Flexibel, Resultaatgericht, Innovatief, Extern gericht en Samenwerkend. Toch heeft men deze ‘gedragscode’ onlangs ingeruild voor de ‘Rijnlandse’ vier V’s: Vertrouwen, Verbinden, Verantwoordelijkheid en Vakmanschap. Want in deze nieuwe tijd wil men toewerken naar een Andere Overheid, waarin de gemeente netwerkpartner wordt van de lokale samenleving. De attitude is dat men binnen de gemeente een permanente dialoog voert ten behoeve van organisatieontwikkeling. Oenze: “We analyseren continu waar we sterk en minder sterk in zijn. We laten bijvoorbeeld directeuren van woningcorporaties en ROC’s oordelen over de gemeente.” Openstaan voor vernieuwing, daar draait het om, zoals Lijkendijk (2010) belicht in het boek Zwolle aan Zee. Het verhaal achter baanbrekend HRM-beleid: “Volgens onderzoek heeft Zwolle álles. Behalve zee. Laat dat nu iets zijn waardoor we ons niet laten beperken. Is er geen zee, dan dénken we zee. Juist wie zich niet laat leiden door beperkingen maar door mogelijkheden, bereikt de stip aan de horizon.”(p.7). Openheid past daarbij. Marcella: “De resultaten van medewerkersonderzoek zijn openbaar. Daardoor ligt een niet-functionerende afdeling meteen op straat. Dat leidt tot zelfcorrectie.” De aanleiding voor deze continue mens- en organisatieontwikkeling dateert van 16 jaar her, toen Zwolle nog een verwaarloosde organisatie was.

Engelen en beren

Een engel voor de Gemeente Zwolle is dat zij al vanaf 1997 consistent investeert in mens- en organisatieontwikkeling. Ook Zwolles deelname in de Talentenregio is een engel, zeker nu zij moet krimpen. Daardoor kunnen medewerkers relatief eenvoudig switchen naar ander werk. Verder roemt men de verstandhouding tussen het College van Burgemeester en Wethouders enerzijds en de directie anderzijds: het College stuurt op afstand, biedt ruimte om beleid zelf vorm te geven. Een beer is er ook. Op afstand sturen betekent dat soms iets helemaal fout gaat, zoals de Sociale Dienst die onlangs fors over de begroting ging. Nog een beer is dat goede gesprekken voeren niet alle leidinggevenden goed af gaat, aldus OR-voorzitter Hanneke Valkeman.

Reflectie van de onderzoeker

De Gemeente Zwolle toont aan dat investeringen in ontwikkeling en mobiliteit niet van de ene op de andere dag effect hebben: het duurde zeven ‘magere’ jaren voordat de verandering van een verwaarloosde naar een prijswinnende organisatie zijn beslag kreeg. Maar na zo’n lange tijd van investeren heb je ook wat: een geoliede organisatie die het vertrouwen geniet van het College van B&W, die ruimte krijgt en aan zijn ambtenaren biedt voor innovatie en continue ontwikkeling. Waar men van fouten mag leren. Waar men klaar lijkt voor een hoger niveau van ontwikkeling en mobiliteit: Zwolle Netwerkstad. Stad waar ambtenaren in samenspraak met bedrijven en instellingen gave nieuwe projecten bedenken en uitvoeren, zich daardoor permanent ontwikkelen en net zo makkelijk overstappen van gemeente naar bedrijf als weer terug… een zee aan mogelijkheden waarmakend.

Kengetallen gemeente Zwolle

  • Zwolle: 121.617 inwoners.
  • 961 fte / 1078 medewerkers (per 1.1.2013): 528 vrouwen en 550 mannen.
  • Gemiddelde leeftijd: 46 jaar.
  • Verdeling medewerkers over schalen: 1-6 = 15% / 7-9 = 40%, 10-12 = 38%, 13 en hoger = 6%.
  • Ziekteverzuim: 2008 = 4,7%, 2009 = 4,5%, 2010 = 3,9%, 2011 = 4,1%, 2012 = 4,1%.
  • Gemiddelde duur dienstverband: 13 Jaar
  • Opleidingsbudget: 2,2% van de loonsom = € 67,3 miljoen

Contactgegevens

Marcella Rijkschroeff, T 06 27428519, E m.rijkschroeff@zwolle.nl
Hanneke Valkeman, T 0384982279, E whj.valkeman@zwolle.nl
Oenze Dijkstra, T 0384982871, E o.dijkstra@zwolle.nl
Janneke Greveling, T 0384982135, E j.greveling@zwolle.nl

Serie fraaie voorbeelden Ontwikkeling en Mobiliteit

Dit praktijkverhaal is onderdeel van een serie fraaie voorbeelden op het gebied van Ontwikkeling en Mobiliteit. De serie is uitgevoerd door Factor Vijf in opdracht van het A+O fonds Gemeenten en gebundeld in de publicatie ‘Zo kan het ook!’. De fotografie is verzorgd door Kees Winkelman.

Aanbevolen voor u