Woensdag 16 januari 2019 vond het symposium ‘Ambtelijk vakmanschap in de participatiemaatschappij’ plaats. Druk bezocht, veel enthousiasme, mooie resultaten. In het najaar van 2017 startte de Universiteit van Tilburg een onderzoek naar de kenmerken van ambtelijk vakmanschap. De tussentijdse resultaten werden gepresenteerd tijdens het symposium.
In onderstaand artikel zowel een tekstuele als visuele samenvatting van deze dag.

Luisteren, meedenken, uitleggen, maar ook materieel ondersteunen, afwegen, overtuigen, uitwerken: dit zijn enkele vaardigheden die in ambtelijk vakmanschap nodig zijn. Met deze – en andere – vaardigheden heeft de ambtenaar handvatten om gezamenlijk het algemeen belang vorm te geven, dé uitdaging in de participatiemaatschappij. Niet alleen extern, maar ook intern. Want wat blijkt het grootste obstakel intern? De collega’s. Wij allemaal dus! En dat is eigenlijk wel fijn, want we hebben primair invloed op ons zelf.

Het onderzoek

Sinds de herfst van 2017 doet de Universiteit van Tilburg (Wieke Blijleven, Merlijn van Hulst en Frank Hendriks) onderzoek naar de kenmerken van ambtelijk vakmanschap. Reden voor het onderzoek is dat de participatiemaatschappij, met haar initiatieven, actieve bewoners, interactieve beleidsprocessen en projecten, om een ander type vakmanschap vraagt dan voorheen. Ambtenaren moeten in staat zijn om effectief relaties op te bouwen, te bemiddelen, processen van buiten naar binnen in te bedden, te faciliteren; gemeenten moeten dat vakmanschap kunnen faciliteren. Maar hoe doe je dat? De universiteit heeft onderzocht welke werkpraktijken gemeenteambtenaren hebben ontwikkeld in de omgang met diverse vormen van burgerbetrokkenheid, hoe zij omgaan met de dilemma’s waar zij in hun dagelijkse werk mee geconfronteerd worden en hoe zij hierin van elkaar kunnen leren.
De werkpraktijken zijn bij gemeenten opgehaald door bij 6 gemeenten (Amersfoort, Apeldoorn, Berkelland, Breda, Harderwijk en Tilburg) ruim 50 interviews en 10 interactieve sessies te houden. In een leerkring met al deze gemeenten is de opbrengst gedeeld en aangescherpt. De onderzoekers hebben deze werkpraktijken vervolgens wetenschappelijk vertaald.

Tussentijdse conclusies

Het onderzoek heeft 5 werkpraktijken onderkend, met 15 vaardigheden die daarin – in wisselende samenstellingen – nodig zijn.

Gezamenlijk het algemeen belang vormgeven

Met deze – en andere – vaardigheden heeft de ambtenaar handvatten om gezamenlijk het algemeen belang vorm te geven, dé uitdaging in de participatiemaatschappij. Bij elk van de werkpraktijken hoort een eigen set aan activiteiten. Zo zijn de belangrijkste activiteiten bij ‘in kaart brengen’: het organiseren van een bijeenkomst, collega’s betrekken, contact maken, luisteren en uitzoeken.
Uit de 50 interviews met praktijkmensen kwam naar voren dat luisteren, meedenken en uitleggen de belangrijkste activiteiten zijn. ‘Soft skills’ zijn daarmee, extern én intern, dus heel relevant.

Collega’s en verkokering belangrijkste drempels

De onderzoekers hebben ook onderzocht wat de andere manier van werken vraagt van de organisatie. Waar lopen de participatieambtenaren binnen de gemeente tegen aan? Collega’s en verkokering kwamen als belangrijkste drempels naar voren. Gelukkig leverde het onderzoek ook dingen op die hierbij al helpen. Genoemd zijn een heldere structuur, breed in te zetten middelen, ruimte en verantwoordelijkheid voor ambtenaren, een gedeelde visie en rugdekking. En de mensen zelf: we kennen voorbeelden waarbij ambtenaren hun collega’s op sleeptouw nemen.

Flexibel, integraal en open

In de driehoek uitdaging – organisatie – ambtenaar ligt de oplossing in een flexibele, integrale, open benadering. De organisatie moet daarvoor responsief zijn en ruimte bieden binnen een heldere visie. De ambtenaar moet – al doende lerend – daarvoor in kaart brengen, inbedden, relaties bouwen, bemiddelen en faciliteren.

Het vervolg

November 2018 zijn de onderzoekers begonnen met de analyse van de groepsgesprekken. Deze analyse richt zich op de vraag waar ambtenaren die veel buiten zijn binnen (in hun eigen organisatie) tegen aanlopen en wat ze binnen helpt. In Binnenmaas en Ommen vinden in 2019 groepsgesprekken en presentaties plaats. Daarnaast gaat Wieke Blijleven enkele betrokken ambtenaren enkele dagen volgen. In de zomer van 2019 ronden de onderzoekers een essay af waarin de lessen van de leerkring en het daarbinnen uitgevoerde onderzoek worden gepubliceerd.

Naar alle verslagen van het symposium

Aanbevolen voor u