Het door de Uitvoeringsautoriteit georganiseerde werkatelier Schuldhulpverlening van 13 maart jl. mocht zich weer verheugen in een grote belangstelling. Zo’n 70 professionals meldden zich dit maal in het Muziektheater aan ’t IJ in Amsterdam. Zij luisterden met grote interesse naar Nadja Jungmann, lector Schulden en Incasso aan de Hogeschool Utrecht die de schuldenproblematiek presenteerde  als gedragsvraagstuk en met de deelnemers sprak over stress-sensitieve dienstverlening. In het tweede gedeelte van het werkatelier Schuldhulpverlening gingen de deelnemers weer aan de slag met diverse thema’s onder leiding van de moderators van Radar. Dagvoorzitter was ditmaal Fred Jansen.

Spreker Nadja Jungmann, lector Schulden en Incasso 

“Voordat ik met de theoretische toelichting begin op wat schuldenproblematiek met het gedrag doe, ben ik benieuwd wat jullie verwonderd. Wat zijn nou typisch dingen die je niet begrijpt, maar die je wel vaak ziet?’, begon Nadja Jungmann haar presentatie. Uit de zaal kreeg zij zaken terug als twee  telefoons, loterij, auto, zes honden, roken, spullen kopen op afbetaling, geen fiets, geen kostgeld vragen. “Wat we steeds beter weten is dat aanhoudende stress waar de meeste mensen in leven als ze grote financiële problemen hebben, werken stevig door in de manier waarin we functioneren.”

Nadja Jungmann vertelde dat niet perse gaat om geldstress, maar dat het gaat over een algemene doorwerking van stress. Je kunt ook een andere stressbron hebben. “Mensen reageren over het algemeen impulsiever. Denken minder na over de consequenties van hun handelen. Maar we reageren ook emotioneler. Hebben meer moeite om hun emoties te reguleren. Dat uit zich onder andere in de gesprekken die we met elkaar voeren. De onredelijkheid en bezigheid die je soms tegenkomt kun je in hoge mate verklaren door aanhoudende stress en daarom is het zo interessant om te kijken wat dat vraagt van onze gesprekstechnieken.”

“Het is voor mensen met stress ook veel moeilijker om te leren en te onthouden. Zo kom je in situaties dat je afspraken hebt gemaakt, maar je twee weken later tegenover iemand zit die niet meer weet welke afspraken zijn gemaakt. Het werkgeheugen werkt minder goed onder veel stress.” Mensen raken volgens Nadja Jungmann het overzicht kwijt en kunnen geen prioriteiten stellen. “Dus jullie verwondering wordt verklaard door de aanhoudende stress waarin mensen leven. Mensen kunnen zaken niet meer uit elkaar halen. Leven meer bij de dag en komen ook niet meer in actie.”

“De dynamiek van alle dag gijzelt ons in het hier en nu en het inzetten van bewegingen om beter te worden doen we minder vaak. Ook zien we een relatie met gezondheid stress. Onderzoeken die de relaties laten zien met gezondheidsproblemen als obesitas en hart- en vaatziekten. Het betreft hier geen wetmatigheden, maar zijn kenmerken die bij mensen met stress relatief veel voorkomen. Je komt hiermee in een kluwen die zo langzamerhand niet meer te ontwarren is. Waar komt dat rijtje nou vandaan?”

Nadja Jungmann nam de deelnemers vervolgens mee in de werking van de hersenen om aan te geven dat het lijstje met verwonderingen geen toeval is. Het gedrag van de mensen met stress wordt verklaard door de werking van het brein. “Het is interessant om te zien dat de hersenstam, het Limbisch brein en de prefrontale cortex een grote rol spelen bij financiële problematiek. Alle informatie komt binnen via onze zintuigen. Dit wordt verwerkt en een sensor geeft dan aan veilig of niet veilig. Bij het signaal niet veilig gaat er een signaal naar de hersenstam.’

Het signaal zorgt ervoor dat we in onze reflexen schieten namelijk vluchten, vechten, bevriezen of babbelen naast het aanmaken van stresshormonen en sneller kloppen van het hart. “De deurwaarder komt aan de deur en de reflex zorgt ervoor dat we gaan ‘babbelen’ en vervolgens een betalingsregeling afspreken van 50 euro per maand. Vervolgens komt zo’n cliënt bij je op bezoek en ben je verwonderd dat ondanks gemaakt afspraken er nu een andere afspraak is gemaakt.” Het kenmerk van de reflex is dat er geen gewogen afweging onder ligt. Je probeert de situatie die zich voor deed te managen.

De presentatie van Nadja Jungmann laat zien dat juist die dingen die we nodig hebben om uit de financiële problematiek te komen, ondermijnd worden door de dynamiek van aanhoudende stress. “We zouden dus niet teleurgesteld moeten zijn, maar juist blij dat ondanks deze stress toch lukt om papieren te verzamelen of om op tijd te komen of om rond te komen met het weekgeld. Dit zijn toch prestaties die geleverd zijn.”  Meer over haar toelichting kun je ook op de website vinden van de De Hogeschool Utrecht, en bij Platform 31.

Christine Kuiper van Movisie presenteerde aan het eind van het werkatelier nog een aantal producten voor wijkteams om armoede en problematische schulden effectief aan te pakken. “Uit het periodiek onderzoek dat Movisie houdt onder gemeentelijke wijkteams blijkt onder andere dat de samenwerking tussen Werk en Inkomen en de wijkteams niet goed is. Dat is zorgelijk want schuldenaanpak staat nummer ćén op de agenda en is de oorzaak van veel meer problematiek. Wij hebben producten ontwikkeld om de kennis van wijkteams over schuldenproblematiek bij te spijkeren of om de aanpak meer effectiever te maken.”

Spreker Christine Kuiper van Movisie

“Het gaat om een klantreis met een gezin met problematische schulden. Het maakt duidelijk welke stappen moeten worden ondernomen om het op te lossen. Daarnaast hebben we een werkdossier aangemaakt met door onderzoek onderbouwde aanpakken van schuldenproblematiek. Wat werkt en wat moet je doen om het effectief aan te pakken. De publicatie ‘ Aan de slag met armoede en schulden’ helpt beleidsmakers, wijkteams, maatschappelijke dienstverleners en vrijwilligers bij een gezamenlijke, effectieve aanpak van armoede en schulden.”

Enthousiaste deelnemers

De deelnemers aan het werkatelier Schuldenproblematiek waren ook dit keer weer erg te spreken over de inhoud. Roel van Oostenbruggen (Lokalis, Buurtteam Zuilen):”Ik vond de presentatie van Nadja Jungmann erg interessant. Heeft mij veel geleerd over wat stress doet met mijn klanten en wat ik hoe ik als hulpverlener met die stress kan omgaan.” Ook Liesbeth van Halen van de Sociale Verzekering was goed te spreken over het werkatelier. “Ik vond het een prettige ervaring om eens met professionals uit andere organisaties te spreken. Het was een nuttige dag en de tijd vloog om. Dat zegt genoeg.”

 

Aanbevolen voor u