Veel professionals zijn sterk in hun vak, maar haken af zodra het over technologie of AI gaat. Zonde, want digitale vaardigheid begint niet met alles begrijpen, maar met durven beginnen. Wie klein start, hulp vraagt en zich niet laat afschrikken door onzekerheid, ontdekt vaak sneller dan gedacht: ik kan dit wel.
Dit is een blog van Freek Vos, Adviseur IT en Informatiemanagement. Wil je reageren op dit blog? Stuur een berichtje via freek.vos@aeno.nl.
Pipi Langkous en digitale vaardigheid
Ik heb heel veel slimme en competente collega’s gehad. Stuk voor stuk experts op hun eigen gebied. Soms meer strategisch, beleidsmatig of wetenschappelijk, soms meesters in de uitvoering. Maar bijna altijd ook goed overtuigd van hun eigen kracht en kwaliteiten, waardoor ze met vertrouwen binnen hun vak aan het werk gingen.
Zelfeffectiviteit
Dit vertrouwen in eigen kunnen heet met een duur woord ‘zelfeffectiviteit’. Mijn collega’s waren heel zelfeffectief, vooral op hun eigen vak- of werkgebied. Dat laatste is niet verwonderlijk, omdat bewezen is dat je zelfeffectiviteit toeneemt als je iets al eerder hebt gedaan en succesvol hebt afgerond. En hoe vaker je dat doet, des te meer vertrouwen krijg je in je eigen kunnen. En des te makkelijker het wordt om het te herhalen. ‘Logisch’, zou de grote filosoof J. Cruijf zeggen.
Het omgekeerde is helaas ook waar. Hoe vaker iets niet lukt, des te moeilijker ga je het vinden om het opnieuw te proberen. En dat geldt dan ook vaak voor nieuwe dingen. Als je het nog nooit hebt gedaan, kun je best wel eens denken dat je het niet kan en dat je het misschien beter maar niet kan proberen.
Computers en AI
Ik kom dat veel tegen in de ICT. Veel collega’s, die best zelfeffectief zijn in hun eigen werkgebied, zijn toch een beetje huiverig om nieuwe dingen op hun computer te proberen. ‘Dat is niets voor mij’, ‘Ik ben niet zo technisch, hoor’, ‘Ik en computers? Dat is geen goede combi’, dat zijn zinnen die ik dan vaak hoor. En ook een nieuwe ontwikkeling als AI is dan één van de dingen die je liever vermijdt.
Dat heeft meerdere redenen. Ten eerste is ‘AI’ natuurlijk een verzamelnaam voor een heel breed pakket aan technieken en applicaties. Er is dus niet één ‘AI’, er zijn inmiddels duizenden applicaties die, terecht of onterecht, beweren dat ze ofwel zelf een AI zijn, ofwel AI gebruiken om dingen te verbeteren. ‘Nu nog beter met AI’ zie je ook veelvuldig op de verpakking staan. Dus waar begin je, als je met AI wilt gaan werken? Dat is dus al een drempel.
Ten tweede snappen de meeste mensen eigenlijk niet goed hoe AI nu precies werkt. Hoe kan het nu dat zo’n computer hele gesprekken met jou voert, een projectplan voor je opstelt of suggesties geeft hoe je je presentatie kan verbeteren? Het is toch een computer? Ik zou dan nu kunnen gaan uitleggen hoe een Large Language Model werkt, hoe dat met Machine Learning en Deep Learning technieken steeds beter wordt, maar dan stop je waarschijnlijk nu met het lezen van dit blog. En een klein geheimpje: zo heel precies weet ik het ook niet (en vele zogenaamde ‘experts’ evenmin, wees je daar bewust van).
Denk als Pipi
Nu zou je er ondanks dit toch voor kunnen kiezen om je helemaal in AI te gaan verdiepen. Hoe werkt het, welke tools zijn er, welke zijn de beste, wat sluit aan bij mijn werkgebied, et cetera. Superleuk, maar ik vermoed dat de meesten van jullie daar noch tijd noch zin in hebben. Voor die groep is er een veel beter advies: Denk als Pipi Langkous. Volgens populaire folklore was haar gevleugelde uitspraak: “Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.” Dat is natuurlijk wel een heel sterk staaltje van zelfeffectiviteit.
Maar er zit zeker een kern van waarheid in. Je weet pas of je iets kan als je het geprobeerd hebt. Maar er zijn ook manieren om te zorgen dat je een grotere kans van slagen hebt. Een van de beste is om op zoek te gaan naar een collega die al wel met AI werkt. Durf te vragen dus! In dit geval, vraag of die collega jou eens kan laten zien hoe zij met AI werkt. En vraag ook waar ze tegenaan liep, of wat juist hartstikke meeviel om te leren. En als je meer dan één collega kunt vragen, dan is dat natuurlijk nog beter.
Een mooie bijvangst van deze hulp is dat het onbewust je eigen zelfeffectiviteit al vergroot. Die gaat namelijk omhoog als je ziet dat mensen die vergelijkbaar zijn met jou (zoals bijvoorbeeld die collega die in hetzelfde vakgebied werkt), dingen doen die jij nog niet aandurft. Als zij het kunnen, dan zou het mij toch ook moeten lukken, is dan de gedachte.
Begin met een kleine stap
Ik kan hier pagina’s volschrijven over AI, maar gek genoeg denk ik dat averechts werkt waar het jouw zelfeffectiviteit betreft. Hoe meer informatie ik over je uitstort, des te meer kan je het gevoel krijgen dat het veel te ingewikkeld is om je eigen te maken. Begin klein. Zoek een collega die het al gebruikt. Dat hoeft niet groots en meeslepend te zijn. Iemand die af en toe een tekstje laat verbeteren, of een chatbot gebruikt om mee te sparren, dat is al voldoende. Als die collega dat kan, dan kan jij het toch ook vast? Want je hebt het immers nog nooit gedaan!
PS:
Voordat jullie massaal naar mij gaan mailen: ja, ik weet dat Pipi de betreffende uitspraak nooit gedaan heeft. Niet in de boeken, niet in een film en niet in de TV-serie. Ze heeft wel een paar dialogen die op hetzelfde neerkomen, zoals: “Hoe kan ik dat nou weten, als ik het nog nooit geprobeerd heb?” (over pianospelen), of “Dat weet ik niet, maar het zal wel lukken want nu heb ik een trompet!” (over trompetspelen). Met dank aan Richard Thiel, die dit in 2018 onderzocht heeft.
