Sterk staan in verandering begint bij weten waarvoor je het doet

Juist daarom organiseerde A&O fonds Gemeenten de online mini-SAFARI Sterk staan in verandering. Vanuit de nieuwe A&O studio gingen gemeenteambtenaren samen met Emily Homburg, auteur van Ambtenarenkompas tussen regels en idealen; werken met je hart in de overheid, op zoek naar de vraag: hoe blijf je stevig staan als de context om je heen verandert?

In de Mentimeter-uitslag kwam een sterke rode draad naar voren: ambtenaren blijven stevig staan wanneer zij helder voelen waarvoor zij hun werk doen.

Een nieuwe politieke realiteit raakt het dagelijkse werk

De aanleiding voor de mini-SAFARI was herkenbaar voor veel gemeenteambtenaren. Na verkiezingen ontstaan nieuwe coalities, andere accenten en soms scherpe koerswijzigingen. Dat werkt door in beleid, uitvoering, dienstverlening en samenwerking. Niet altijd direct, maar wel voelbaar.

In zo’n periode kan het schuren. Tussen regels en idealen. Tussen politieke opdracht en professionele overtuiging. Tussen meebewegen en trouw blijven aan wat voor jou klopt. Precies dat spanningsveld stond centraal tijdens de bijeenkomst: hoe werk je met hart voor de publieke zaak in een omgeving die voortdurend in beweging is?

De Mentimeter liet zien dat deelnemers die vraag niet abstract beleven. Zij koppelen verandering direct aan hun eigen rol, waarden en motivatie.

Voel jij je een ambtenaar?

Op de vraag ‘Voel jij je een ambtenaar?’ antwoordden 118 deelnemers ja. Tegelijkertijd zeiden 56 deelnemers nee en 35 deelnemers wisten het niet.

Dat is een interessante uitkomst. Een meerderheid herkent zich dus in het ambtenaarschap, maar voor een aanzienlijke groep is die identiteit niet vanzelfsprekend. Mogelijk voelen zij zich eerder professional, adviseur, specialist, ondersteuner, beleidsmaker, verbinder of dienstverlener. Toch laten de vervolgantwoorden zien dat vrijwel iedereen werkt vanuit een duidelijke publieke oriëntatie.

Ook wie zich niet direct “ambtenaar” noemt, beschrijft het werk in termen van inwoners helpen, bijdragen aan de maatschappij, dienstbaar zijn, impact maken, verbinding leggen en integer handelen. De identiteit van het ambt lijkt daarmee minder te gaan over het label en meer over de bedoeling: werken aan publieke waarde.

Dat is belangrijk in tijden van verandering. Wanneer functies, opdrachten of politieke prioriteiten verschuiven, kan juist die bedoeling houvast geven.

Trots zit in betekenis

De deelnemers deelden massaal waar zij trots op zijn in hun werk. Uit die antwoorden komt een krachtig beeld naar voren. Trots zit niet in status, positie of zichtbaarheid. Trots zit in betekenis.

De antwoorden zijn te ordenen in vijf hoofdlijnen.

1. Inwoners verder helpen

De meest terugkerende lijn is dichtbij en menselijk: deelnemers zijn trots wanneer zij inwoners, bewoners, jongeren, ondernemers of collega’s verder kunnen helpen.

Zinnen als “het helpen van de inwoner”, “mensen helpen”, “de inwoner op weg helpen”, “er zijn voor onze inwoners” en “iets kunnen betekenen voor een ander” kwamen in verschillende vormen terug. Soms gaat het om directe dienstverlening. Soms om ondersteuning achter de schermen waardoor anderen hun werk voor inwoners beter kunnen doen.

Betekenis

Hier wordt de kern van gemeentewerk zichtbaar: het krijgt betekenis wanneer iemand er iets aan heeft. Een inwoner die duidelijkheid krijgt. Een jongere die perspectief vindt. Een ondernemer die verder kan. Een bewoner die zich gehoord voelt.

De trots zit in nabijheid. In het moment waarop beleid, regels of processen echt iets betekenen in iemands dagelijks leven.

2. Bijdragen aan de samenleving

Een tweede sterke categorie gaat over maatschappelijke betekenis. Deelnemers noemen maatschappelijke impact, bijdragen aan de samenleving, werken aan het algemeen belang, kansengelijkheid, welzijn, gezondheid, veiligheid en een betere maatschappij.

Daarmee plaatsen gemeenteambtenaren hun werk in een groter verband. Ze werken niet alleen aan een dossier, besluit of proces. Ze werken aan voorwaarden waaronder mensen goed kunnen wonen, leven, meedoen en zich ontwikkelen.

Bescheiden

Opvallend is de bescheiden manier waarop veel deelnemers dit formuleren. Ze spreken over “mijn steentje bijdragen”, “een klein beetje verschil maken” of “de gemeente elke dag een stukje mooier maken”. Die bescheidenheid maakt de trots niet kleiner, maar juist geloofwaardiger. Gemeentelijke impact ontstaat vaak door veel kleine, zorgvuldige handelingen die samen groot verschil maken.

3. De lokale gemeenschap mooier en leefbaarder maken

Een derde lijn gaat over de plek zelf: de gemeente, stad, wijk of leefomgeving. Deelnemers zijn trots op bijdragen aan woningbouw, openbare ruimte, circulaire transitie, leefbaarheid, veiligheid en een fijne leefomgeving.

Daarin klinkt lokale verbondenheid door. Gemeentewerk speelt zich niet af in abstracte systemen, maar in straten, buurten, dorpen en steden. Soms zelfs in de eigen woonplaats of geboorteplaats. Dat maakt het werk persoonlijker: je bouwt mee aan een plek die je kent, waar inwoners leven en waar toekomstige generaties mee verder moeten.

Nalatenschap

Deze vorm van trots gaat over nalatenschap. Wat laat je achter? Voor inwoners van nu, maar ook voor jongeren en kinderen die straks in die gemeente hun weg moeten vinden?

4. Verbinding leggen tussen mensen, belangen en werelden

Veel deelnemers noemen samenwerking en verbinding als bron van trots. Ze zijn trots wanneer zij collega’s helpen, organisatiedoelen en mensen bij elkaar brengen, samenwerken met partners buiten de gemeente of verbinding leggen tussen inwoner en bestuurder.

Ambtelijk vakmanschap

Eén antwoord vat veel samen: trots ontstaat wanneer het lukt om de verbinding te leggen tussen leefwereld en systeemwereld. Dat raakt aan een belangrijk deel van ambtelijk vakmanschap. Niet alleen regels toepassen, maar ook begrijpen wat die regels betekenen voor mensen. Niet alleen beleid uitvoeren, maar blijven kijken of de bedoeling nog overeind staat.

In een veranderende politieke realiteit wordt deze verbindende rol extra belangrijk. Ambtenaren moeten kunnen schakelen tussen bestuur, organisatie, inwoners, partners en eigen professionele waarden. Juist daar is stevig staan nodig: niet star, maar wel geworteld.

5. Professioneel blijven handelen in complexiteit

Een vijfde categorie gaat over werken in ingewikkelde omstandigheden. Deelnemers noemen complexe maatschappelijke vraagstukken, politieke dynamiek, koers houden, omdenken, data inzetten, processen verbeteren, oplossingen vinden en staande blijven in complexiteit.

Dit laat zien dat trots niet alleen ontstaat wanneer iets makkelijk lukt. Juist in situaties waarin belangen botsen, druk toeneemt of de richting verandert, ervaren ambtenaren hun vakmanschap. Dan gaat het om zorgvuldig afwegen, professioneel blijven, invloed zoeken waar dat kan en trouw blijven aan het eigen kompas.

Weten waar je invloed ligt

Dat sluit direct aan bij de thematiek van de mini-SAFARI. Sterk staan in verandering vraagt niet dat je alles onder controle hebt. Het vraagt dat je weet waar je invloed ligt, wat jouw waarden zijn en hoe je vanuit die waarden blijft bijdragen.

De waarden onder het ambtenaarschap

Aan het einde deelden deelnemers drie waarden die voor hen belangrijk zijn om te leven in hun werk als ambtenaar. De meest genoemde woorden waren integer, verbinding, vertrouwen, integriteit, betrouwbaarheid, transparantie, eerlijkheid, samenwerken en respect.

Die woorden vormen samen een krachtig ambtenarenkompas. Ze laten zien dat gemeenteambtenaren hun werk niet alleen beoordelen op resultaat, maar ook op de manier waarop dat resultaat tot stand komt.

Het gaat om eerlijk handelen. Betrouwbaar zijn. Open communiceren. Samenwerken. Respectvol omgaan met inwoners en collega’s. En steeds opnieuw zoeken naar de menselijke maat binnen regels, systemen en politieke keuzes.

Daarmee werd tijdens de mini-SAFARI zichtbaar dat stevig staan in verandering niet begint bij harder werken of alles kunnen oplossen. Het begint bij waarden die richting geven wanneer de omgeving beweegt.

De rode draad: publieke waarde dichtbij brengen

Wanneer je alle antwoorden naast elkaar legt, ontstaat één duidelijke rode draad: gemeenteambtenaren zijn trots wanneer zij publieke waarde dichtbij kunnen brengen.

• Dichtbij inwoners, door te helpen, te luisteren en toegankelijk te zijn.
• Dichtbij de samenleving, door bij te dragen aan leefbaarheid, kansengelijkheid en welzijn.
• Dichtbij collega’s, door samen beter werk mogelijk te maken.
• Dichtbij de democratie, door zorgvuldig, integer en betrouwbaar te handelen.
• Dichtbij zichzelf, door trouw te blijven aan waarden en idealen, ook wanneer de context verandert.

Dat maakt het werk van gemeenteambtenaren bijzonder. Veel van dat werk gebeurt achter de schermen, in overleg, voorbereiding, uitvoering, dienstverlening, systemen en afwegingen. Maar de betekenis ervan wordt zichtbaar in het leven van inwoners.

Trots

De mini-SAFARI liet daarmee vooral zien dat er veel professionele trots aanwezig is in gemeenten. Geen luide trots, maar een stille, stevige trots. De trots van mensen die willen bijdragen. Die het goede willen doen. Die zoeken naar ruimte binnen regels. Die blijven staan wanneer de omgeving verandert.

Misschien is dat precies wat sterk staan in verandering betekent: weten waarvoor je het doet, met wie je het doet en welke waarden je onderweg niet wilt verliezen.