Professionele tegenspraak ontstaat niet vanzelf. Gemeenten die verschillende perspectieven echt willen benutten, moeten er bewust ruimte voor maken in hun cultuur, processen én dagelijkse manier van werken. Dat was een van de belangrijkste conclusies uit de online talkshow Professionele tegenspraak | Je moet het maar organiseren van A&O fonds Gemeenten.
Interim-gemeentesecretaris Elma Groen van gemeente Terschelling, senior organisatieadviseur Mariken de Jong van gemeente Amersfoort en programmamaker Judith van der Meij van A&O fonds Gemeenten gingen op 20 augustus gingen hierover in gesprek onder leiding van Tom Jessen.
De centrale vraag: hoe voorkom je dat tegenspraak afhankelijk blijft van het lef van één medewerker of van toevallige omstandigheden?
Van durven naar organiseren
Dat professionele tegenspraak belangrijk is, wordt binnen gemeenten breed onderschreven. Maar erkennen dat een ander geluid waardevol is, betekent nog niet automatisch dat medewerkers dat geluid ook daadwerkelijk kunnen en durven laten horen.
Daarvoor zijn volgens de gesprekspartners drie elementen belangrijk: cultuur, processen en vaardigheden. Er moet een werkomgeving zijn waarin afwijkende perspectieven welkom zijn. Overleggen en besluitvormingsprocessen moeten ruimte bieden aan andere geluiden. Ook moeten medewerkers als leidinggevenden weten hoe je tegenspraak geeft, ontvangt en benut.
Juist dat laatste is belangrijk. Professionele tegenspraak gaat niet alleen over degene die iets durft te zeggen. Ook de manier waarop een collega, leidinggevende of bestuurder op die boodschap reageert, bepaalt of mensen een volgende keer opnieuw hun stem laten horen.
Maak het onderdeel van het gewone werk
Een belangrijke boodschap uit de talkshow: maak professionele tegenspraak niet groter en ingewikkelder dan nodig. Organiseer het niet als iets extra's naast het werk, maar bouw het in bestaande routines in.
Denk aan de manier waarop je vergadert, besluiten voorbereidt, feedback vraagt of verschillende perspectieven betrekt. Juist in die dagelijkse momenten ontstaat ruimte om aannames ter discussie te stellen en betere besluiten te nemen.
Iedere gemeente heeft daarbij een ander vertrekpunt. De ene organisatie moet het gesprek over professionele tegenspraak nog op gang brengen, terwijl een andere gemeente al werkt aan concrete interventies en borging.
Meld je aan | Van Inzicht naar Doen
Op 23 september in Utrecht organiseert A&O fonds Gemeenten bovendien de bijeenkomst Professionele tegenspraak – van inzicht naar doen. Gemeentelijke leiders en adviseurs gaan daar aan de slag met situaties uit hun eigen praktijk en onderzoeken welke interventies passen bij hun organisatie.
