Werkplezier en waardering voor vakmanschap cruciaal in Heemstede

Gemeente Heemstede

Werkplezier en waardering van vakmanschap zijn cruciaal voor duurzame inzetbaarheid. Daarover zijn gemeentesecretaris Willem van den Berg, hoofd P&O Pim van Wonderen, leidinggevende Marcel Appels en OR-voorzitter Cees de Schipper het roerend eens. Het ontwikkelingsbeleid van de gemeente Heemstede is gestoeld op deze filosofie. Een nieuw gemeentehuis, volledig (in)gericht op flexibel werken, en een organisatiecultuur gericht op medewerkerbetrokkenheid, dragen bij aan het werkplezier. Medewerkers volgen cursussen en netwerken, en vergroten zo hun vakmanschap. De burgers zijn tevreden over de dienstverlening en de medewerkers over hun werkgever. Resultaten: een prettige werksfeer, lange dienstverbanden en vrijwel geen ongewenst verloop.

O&M activiteiten gemeente Heemstede

De gemeente Heemstede is voorstander van leren en ontwikkelen op de werkplek. Medewerkerbetrokkenheid ziet zij hiervoor als een belangrijk middel. De gemeentesecretaris betrekt medewerkers daarom bij diverse organisatiebesluiten, zoals over flex- en thuiswerken en de inrichting van het nieuwe kantoor. Mensen ontwikkelen zich volgens hem ook via netwerken en het uitwisselen van kennis. De gemeente maakt dit mogelijkheid door samenwerkingsverbanden met omringende gemeenten aan te gaan, zowel fysiek (samenwerking tussen sociale diensten) als digitaal (gezamenlijke Yammer-groepen). Tijdens het jaargesprek staan medewerkers met hun leidinggevende stil bij wat ze kunnen en willen, nu en in de toekomst. In 2011 konden mensen zich eenmalig inschrijven voor een gesprek met een externe loopbaanadviseur, om zich te oriënteren op hun loopbaan. Dit experiment beviel goed. De gemeente blijft deze dienst daarom aanbieden, aldus het hoofd P&O.

Medewerkers van de gemeente Heemstede volgen vakinhoudelijke cursussen, gericht op deskundigheidsbevordering, en algemene cursussen, gericht op het ontwikkelen van vaardigheden zoals omgaan met sociale media. De afdeling P&O nodigt mensen uit voor de algemene opleidingen. Iedereen kan zich rechtstreeks inschrijven, zonder tussenkomst van de leidinggevende. OP-voorzitter De Schipper juicht dit toe. Op deze manier ligt het initiatief voor ontwikkeling voor een groot deel bij medewerkers zelf.
Wanneer een medewerker op zoek is naar een nieuwe baan, zijn collega’s, de afdeling P&O, de gemeentesecretaris en de leidinggevende bereid om in het eigen netwerk te informeren naar nieuwe mogelijkheden. Maar deze situatie komt volgens leidinggevende Appels niet vaak voor. Mensen maken niet vaak een loopbaanstap. Ze willen niet weg bij de gemeente Heemstede, omdat het er leuk werken is, met volop ruimte voor (verdere ontwikkeling van) vakmanschap. ‘En zijn ze weg, dan willen ze terug’, vult De Schipper aan.

Waartoe leiden de O&M activiteiten van de gemeente Heemstede?

Met korte lijnen, medewerkerbetrokkenheid en weinig bureaucratie, geeft de gemeente Heemstede invulling aan goed werkgeverschap. Dit werpt z’n vruchten af: het ongewenste verloop is laag, het ziekteverzuim gemiddeld. De geringe omvang van de gemeente en de lage externe mobiliteit, leiden tot lange dienstverbanden, vergrijzing en weinig interne doorstroommogelijkheden (loopbaansucces). Dit gegeven staat volgens Van Wonderen wat op gespannen voet met de – externe – inzetbaarheid van medewerkers. Sommige, vooral jonge, medewerkers vertrekken richting grotere gemeenten, waar zij wel kunnen doorgroeien. De gemeentesecretaris vindt dit niet erg, eerder eervol. Er blijft volgens hem genoeg talent over.

gemeente heemstede praktijkverhaalOp de foto van links naar rechts: Marcel Appels – hoofd Publiekszaken & Communicatie; Cees de Schipper (staand) – voorzitter OR / gemeentelijk opsporingsambtenaar; Henk Oud (op de rug) – senior consulent sociale zaken; Pim van Wonderen – hoofd P&O; Willem van den Berg – gemeentesecretaris

Bij de gemeente Heemstede werken vooral vakspecialisten. Zij kunnen zich verdiepen in hun vak door kennis te delen, zowel binnen als buiten de organisatie. Zo richtte een medewerker met specialistische kennis van riolering een samenwerkingsplatform op met vakgenoten in de regio, ook vaak eenlingen. Binnen dit platform worden expertise en aanpakken uitgewisseld. Ook het wegnemen van onnodige regels vergroot het vakmanschap. ‘Regels zijn er in de kern op gericht om werkwijzen niet te veranderen’, zegt Van den Berg. Hij wil dat medewerkers zelf nadenken en verantwoordelijkheid nemen voor hun acties, zonder zich te verschuilen achter regels.

De huidige O&M-praktijken en het nieuwe kantoor van gemeente Heemstede leiden tot leuk en afwisselend werk, in een prettige werkomgeving en met ontwikkelkansen. Medewerkers zijn enthousiast en bevlogen, alhoewel dit volgens Appels wel verschilt van persoon tot persoon. Van Wonderen, Appels en De Schipper zien Van den Berg als drijvende kracht achter de organisatieontwikkeling. Wanneer hij uit enthousiasme te ver voor de troepen uit dreigt te lopen, trekt de OR hem aan zijn jas.

Wat ligt ten grondslag aan de O&M-praktijken van gemeente Heemstede?

Samen met medewerkers de toekomst verkennen en vormgeven, vloeit voort uit de managementfilosofie van het Rijnlands denken. Deze staat tegenover het Angelsaksisch denken, waarbij de top zaken oplegt aan een organisatie. Alle leidinggevenden zijn getraind in de Rijnlandse managementfilosofie. Zij hebben, mede daardoor, een attitude gericht op het bieden van ruimte aan medewerkers om dingen zelf op te pakken en met verbetersuggesties te komen. Het nieuwe kantoorgebouw gaf een extra impuls aan de al heersende ontwikkelfilosofie. ‘De cultuur was er al, het gebouw heeft het versterkt’, aldus Appels. De nieuwbouw vormde een mooie aanleiding om het Rijnlands denken verder door te voeren. De focus op medewerkerbetrokkenheid is een bewuste strategie. Het past bij het aantrekkelijke werkgeverschap dat de gemeente Heemstede nastreeft.

Om de ambitie van de gemeentesecretaris op dit vlak te illustreren, maakten twee medewerkers een speciale editie van de Intermediair Beste Werkgeverslijst 2015, met gemeente Heemstede als winnaar op de cover. Volgens het hoofd P&O gaat het niet primair om zo’n prijs maar om het resultaat: een werkomgeving waarin medewerkers hun vakmanschap ontwikkelen en meebouwen aan de organisatie.

Engelen en beren

De ideeën voor een flexibel kantoor komen voort uit protest van burgers tegen eerdere nieuwbouwplannen. Van den Berg stelt dat de protesterende ‘beren op de weg’, dus achteraf engelen zijn gebleken. Ook de gemeenteraad hoort volgens hem thuis in het rijtje van engelen. Zij stemden voltallig in met de plannen voor de nieuwbouw. Deze steun was onontbeerlijk. De meedenkende medewerkers maken het pallet aan engelen compleet. ‘Beren’ op de weg zien ze bij de gemeente Heemstede niet.

Reflectie van de onderzoeker

Ontwikkeling en mobiliteit staan niet bewust op de managementagenda van de gemeente Heemstede. Ontwikkeling vloeit echter vrijwel automatisch voort uit de Rijnlandse managementfilosofie van waaruit de gemeente handelt. Maar voor mobiliteit lijkt het tegendeel eerder waar: werken bij de gemeente Heemstede is zo leuk dat iedereen blijft. Dit leidt tot vergrijzing van het personeelsbestand. Jonge mensen stromen nauwelijks in, of ze vertrekken vanwege de lage interne doorstroomkansen. Wordt gemeente Heemstede zo een gesloten bastion? En lukt het medewerkers die onverhoopt toch weg moeten, om elders werk te krijgen? Kortom, Heemstede zou meer kunnen investeren in externe inzetbaarheid, met name in (netwerk)vaardigheden, om ook buiten de gemeente zo nodig werk te vinden.

Kengetallen gemeente Heemstede

  • Heemstede: 26.000 inwoners
  • 165 fte / 193 medewerkers: 101 vrouwen en 92 mannen
  • Gemiddelde leeftijd: 48 jaar
  • Verdeling medewerkers over schalen: 3-5 = 17% / 6-8 = 33%, 9-11a = 40%, 12 en hoger = 10%
  • Ziekteverzuim: 2007 = 6,2%, 2008 = 4,6%, 2009 = 4,6%, 2010 = 4,4%, 2011 = 5,2% (= stijging t.g.v. toename aantal langdurig zieken met medische oorzaak)
  • Gemiddelde duur dienstverband: 11 jaar
  • Opleidingsbudget: 2% van de loonsom = €220.000,-

Serie fraaie voorbeelden Ontwikkeling en Mobiliteit

Dit praktijkverhaal is onderdeel van een serie fraaie voorbeelden op het gebied van Ontwikkeling en Mobiliteit. De serie is uitgevoerd door Factor Vijf in opdracht van het A+O fonds Gemeenten en gebundeld in de publicatie ‘Zo kan het ook!’. De fotografie is verzorgd door Kees Winkelman.

Aanbevolen voor u