Elke nacht lag ik wakker. Urenlang. Precies op het moment dat ik eindelijk een beetje wegzakte, hoorde ik het eerste gefluit. Dan wist ik: de nacht is voorbij. Weer niet geslapen. Weer een werkdag voor me, met een lijf dat al uitgeput was voordat de dag begon.
Pauline Chavannes is content producer bij A&O fonds Gemeenten. Zij verzorgt de socials en de website.
De werkende vrouw | Levensfasen in beweging
Dit blog is onderdeel van ons online informatiepakket: De werkende vrouw | Levensfasen in beweging. Het leven van een vrouwelijke gemeenteambtenaar is niet alleen professioneel, maar ook lichamelijk een reis vol verandering.
Het A&O fonds Gemeenten wil hierbij ondersteunen. We maken verschillende levensgebeurtenissen inzichtelijk en reiken praktische handvatten aan om het gesprek hierover te vergemakkelijken. We bieden informatie voor jezelf, collega’s maar ook leidinggevenden.
Geen opvliegers, maar paniekaanvallen
Ik begon die vogels te haten. Vooral die kleintjes. In mijn hoofd schoot ik ze van ons dak. Dat gefluit werd voor mij het symbool van controleverlies. Van diepe paniek. Ik dacht dat ik knettergek werd.
Als je aan de overgang denkt, denk je aan opvliegers. Aan nachtzweten. Wat ik kreeg? Paniekaanvallen, hartkloppingen en een voortdurende onderhuidse angst. De slapeloosheid zorgde ervoor dat alles uitvergrootte.
Bestond uit duizend stukjes
Overdag functioneerde ik nog. Ik werkte, regelde, organiseerde. Op het werk merkte niemand dat ik van binnen bestond uit “duizend stukjes” (zo omschreef ik mijn gevoel). Mijn zenuwstelsel stond continu aan. Alsof er groot gevaar dreigde, terwijl er niets concreets aan de hand was.
Mijn leven werd beheerst door paniekaanvallen die zo intens waren dat het me soms een goed idee leek om mijn hoofd tegen de muur te slaan, of erger. Dat waren geen plannen, maar wanhoopsgedachten die lieten zien hoe ontregeld ik was.
Niet werkdruk
Gelukkig stuurde mijn alerte partner me naar de huisarts. Huilend kwam ik niet goed uit mijn woorden. Ik was op. Haar eerste reactie: overwerkt. Meteen een week ziekmelden. Ik moest proberen te slapen en rust te nemen, zonder enige druk van dingen die moesten.
Dat leek logisch. Ik werkte hard. Ik voel me altijd verantwoordelijk en betrokken. Maar ergens wist ik: dit is niet de werkdruk.
Misschien is het de pre-menopauze
Mijn huisarts wist dat ook, maar wilde (zo legde ze uit) eerst een vicieuze cirkel doorbreken. Zodat ik met iets meer rust een gesprek met mezelf kon voeren.
Het zou de pre-menopauze kunnen zijn, legde ze uit. De pre-menopauze is eigenlijk geen “overgang”, maar de aanloop ernaartoe. Ze raadde me het boek aan: Ook leuke meisjes worden 50, van twee huisartsen die de nieuwste inzichten over de overgang hadden verzameld. Aan dat boek heb ik veel te danken.
Maar op dat moment snapte ik nog niet waarom ik zó angstig was en mijn gedachten continu op hol sloegen.
Hormonen en het brein: wat ik niet wist
Wat ik inmiddels heb geleerd: schommelingen in oestrogeen hebben directe invloed op neurotransmitters als serotonine en op het stresshormoon cortisol. Je hele stresssysteem kan daardoor ontregeld raken. Bij veel vrouwen uiten die veranderingen zich in warmte, maar bij een andere groep in angst.
Alsof angst en slapeloosheid nog niet genoeg waren, kreeg ik ook weer heftige migraineaanvallen (net als in mijn puberteit). Ook dat bleek hormonaal. Door opnieuw de anticonceptiepil te slikken verdwenen die vrijwel volledig. Nog een bevestiging hoe sterk hormonen het zenuwstelsel beïnvloeden.
Medicatie: eerst meer onrust, daarna ruimte
Mijn huisarts stelde antidepressiva voor, onder de voorwaarde dat ik ook in therapie zou gaan.
Dat vond ik moeilijk. Ik zag mezelf niet als depressief. Ik wilde het zelf kunnen oplossen. Na gesprekken met een erg betrokken oud-collega, die zich in mijn klachten herkende en zelf ervaring had met antidepressiva, wist ik dat dit toch de juiste weg was. Al was het maar om de cirkel te doorbreken waar ik in zat.
In therapie leerde ik hoe ik de “tapes” in mijn hoofd, die zorgden voor onnodige paniek, kon uitzetten. Wat ik ook leerde: hormonale periodes kunnen oude kwetsbaarheden opnieuw activeren.
In therapie kwam naar voren dat het oorlogstrauma van mijn vader waarschijnlijk invloed heeft gehad op mijn puberteit. Ook toen kende ik periodes van angst en somberheid. Deze nieuwe hormonale fase zette, net als toen, alles weer “aan”. Niet omdat ik zwak was, maar omdat mijn systeem gevoelig bleek voor hormonale schommelingen.
Klachten verergeren
De huisarts begeleidde mij goed en legde uit dat antidepressiva symptomen in de eerste weken vaak juist kunnen verergeren. Dat was bij mij ook zo. De eerste periode voelde onrustiger. Maar na een paar weken merkte ik iets subtiels: ik kon iets meer afstand nemen van mijn gedachten. Er kwam een millimeter ruimte tussen mij en de paniek en dat was al bevrijdend.
Na een paar maanden stabiliseerde dat verder. Maar eerlijk is eerlijk: het duurde bijna een jaar voordat alles echt goed ingeregeld voelde. De pillen waren geen quick fix. Ik moest aan alles blijven werken.
Minder voelen (en daar blij mee zijn)
Antidepressiva halen de scherpe randjes van emoties af. In de diepte, maar ook in de hoogte. Sommige mensen stoppen daarom: ze willen alles blijven voelen. Ik ben juist blij met minder voelen op dit moment.
Ik durf bijvoorbeeld weer auto te rijden en daar ook enorm van te genieten of als vrijwilliger in een bestuur te stappen en evenementen te organiseren. Of simpelweg fijn te werken en zien hoe leuke collega’s ik heb.
Achteraf denk ik dat ik eerder met medicatie en therapie had kunnen beginnen. Het is onderhoud voor mijn brein.
Thuiswerken als redding
Wat mij enorm heeft geholpen, is de ruimte die ik kreeg op mijn werk. Toen ik uitlegde dat ik veel last had van mijn overgang, daardoor tijdelijk uitviel en samen met mijn huisarts zocht naar oplossingen, kreeg ik vertrouwen. Geen argwaan. Geen druk.
Ik kan veel thuiswerken. Dat geldt voor iedereen bij A&O, maar voor mij is dat mijn redding. Ik kan mijn dagritme regelmatig zelf indelen. Mijn thuiskantoor heb ik zo ingericht dat ik me er helemaal op mijn gemak voel. Ik heb me omringd met veel planten: groen, licht, rust. Dat helpt mijn zenuwstelsel kalmeren.
Ik merk dat ik nu veel meer aankan, maar moet oppassen dat ik niet te veel doe. Dan is de paniek zo terug. Ik doe nu vaker dingen die ik wil (dat moest ik ook van mijn therapeut). Wil ik om acht uur in bed liggen met een boek, dan doe ik dat. Is er een reünie waar ik echt geen zin in heb, dan ga ik niet.
Vroeger voelde dat egoïstisch. Nu is het mijn manier om op andere momenten wél sociaal en aanwezig te kunnen zijn.
Ik leef in een strak dagritme omdat de medicijnen regelmatig moeten worden geslikt. Ik sta vroeg op om te eten, loop elke dag (wat voor weer dan ook), eet gezond, drink geen alcohol en slaap veel.
Dat zorgt ervoor dat ik weer in het moment leef. Ik werk met groot plezier en hou energie over voor de juiste dingen. En die vogels? Daar vroeg mijn huisarts ook laatst naar. Die mogen van mij fluiten wat ze willen. Ik geniet er zelfs van.
Wat ik heb geleerd
De overgang is een neurobiologische, psychologische en sociale transitie. In organisaties werken veel vrouwen in deze levensfase. Als we overgang blijven versmallen tot opvliegers, missen we signalen. Angst, slapeloosheid en paniek zijn niet altijd burn-out of overbelasting. Soms is het een ontregeld hormonaal systeem. Hoe opener we erover spreken, hoe minder vrouwen in stilte denken dat ze “gek” worden.
