Gemeenten staan voor een nieuwe fase op de arbeidsmarkt. Het ziekteverzuim stijgt, personeelstekorten blijven hardnekkig en de groei van het personeelsbestand vlakt af. Tegelijkertijd vragen grote maatschappelijke opgaven om voldoende capaciteit, kennis en wendbaarheid. Deze ontwikkelingen stonden centraal tijdens de talkshow waarin A&O fonds Gemeenten de Personeelsmonitor Gemeenten 2025 presenteerde.
De belangrijkste conclusie van de talkshow: de oplossing ligt niet alleen in het aantrekken van meer medewerkers. Gemeenten zullen steeds vaker strategische keuzes moeten maken over hoe zij hun werk organiseren en hoe zij hun medewerkers duurzaam inzetbaar houden.
Verzuim bereikt hoogste niveau in ruim 20 jaar
Eén van de meest opvallende uitkomsten uit de Personeelsmonitor 2025 is de stijging van het ziekteverzuim naar 7,1 procent. Daarmee bereikt het verzuim het hoogste niveau in ruim twintig jaar tijd.
Dat is een zorgelijke ontwikkeling in een sector die tegelijkertijd kampt met personeelstekorten. Wanneer medewerkers uitvallen, neemt de druk op collega's verder toe. Hierdoor ontstaat het risico dat werkdruk en verzuim elkaar versterken.
Tijdens de talkshow werd daarom niet alleen gekeken naar de cijfers, maar vooral naar de vraag wat gemeenten kunnen doen om medewerkers gezond, gemotiveerd en inzetbaar te houden.
Doetinchem laat zien dat het anders kan
Dat gemeenten wel degelijk invloed hebben op verzuim, blijkt uit het voorbeeld van gemeente Doetinchem. Waar het verzuim enkele jaren geleden nog rond de 7 procent lag, wist de gemeente dit terug te brengen naar ongeveer 4 procent.
Tijdens de talkshow werd duidelijk dat dit niet het resultaat was van één maatregel, maar van een samenhangende aanpak gericht op vitaliteit, preventie, leiderschap en eigen regie. Gezond werken werd niet benaderd als een tijdelijk project, maar als onderdeel van de organisatiecultuur.
De belangrijkste les uit Doetinchem: investeren in preventie en duurzame inzetbaarheid betaalt zich op de lange termijn terug.
Gemeenten lopen tegen de grenzen van groei aan
De nieuwe Personeelsmonitor laat zien dat gemeenten nog steeds moeite hebben om vacatures in te vullen. In 2025 had 73 procent van de gemeenten te maken met personeelstekorten. Tegelijkertijd groeit het personeelsbestand minder hard dan in voorgaande jaren.
Arbeidsmarktadviseur Stef Molleman (UWV) plaatste de gemeentelijke cijfers tijdens de talkshow in een bredere context. De arbeidsmarktkrapte is volgens hem geen tijdelijk verschijnsel, maar een ontwikkeling waar vrijwel alle sectoren mee te maken hebben.
Dat roept een fundamentele vraag op: kunnen gemeenten hun uitdagingen blijven oplossen door steeds meer mensen aan te nemen?
Tijdens de talkshow kwam naar voren dat die strategie haar grenzen bereikt. De arbeidsmarkt blijft krap en de vraag naar personeel groeit in veel sectoren. Daardoor verschuift de aandacht steeds meer van groei naar het maken van bewuste keuzes.
Welke werkzaamheden zijn cruciaal? Welke kennis en vaardigheden zijn in de toekomst nodig? En hoe organiseer je het werk zo dat medewerkers duurzaam inzetbaar blijven?
Strategische personeelsplanning als kompas
Juist daarom wordt strategische personeelsplanning (SPP) steeds belangrijker. Jannet Koster van gemeente Breda liet tijdens de talkshow zien hoe strategische personeelsontwikkeling (SPO) gemeenten helpt om vooruit te kijken naar toekomstige opgaven en de mensen die daarvoor nodig zijn.
In de Personeelsmonitor spreken we over strategische personeelsplanning, maar de gedachte is dezelfde: niet alleen reageren op ontwikkelingen, maar deze zoveel mogelijk vóór zijn.
SPP helpt gemeenten om inzicht te krijgen in toekomstige personeelsbehoeften, de impact van vergrijzing, benodigde competenties en mogelijke risico's. Daarmee vormt het een belangrijk hulpmiddel om onderbouwde keuzes te maken over de organisatie van morgen.
Data helpen bij het maken van keuzes
Goede keuzes beginnen met goede informatie. Daarom biedt de Personeelsmonitor niet alleen landelijke cijfers, maar ook een online dashboard waarmee gemeenten hun eigen situatie kunnen vergelijken met die van andere gemeenten.
Via het dashboard krijgen gemeenten inzicht in onder andere verzuim, instroom, uitstroom, leeftijdsopbouw en personeelsontwikkeling. Deze gegevens helpen om trends te herkennen, risico's tijdig te signaleren en arbeidsmarktbeleid beter te onderbouwen.
Juist nu gemeenten voor complexe keuzes staan, wordt datagedreven werken steeds belangrijker. Deze boodschap werd in de talkshow onderschreven door Thomas de Boer, HR-analist van de gemeente Haarlemmermeer. Zijn tip? Begin klein en benchmark bijvoorbeeld hoe je gemeente het doet op het gebied van verzuim of vergrijzing. Dit helpt enorm bij het voeren van het gesprek in je gemeente.
Vooruitkijken naar de toekomst
De uitdagingen op de gemeentelijke arbeidsmarkt verdwijnen niet vanzelf. Personeelstekorten, vergrijzing, toenemende werkdruk en maatschappelijke opgaven vragen om een langetermijnvisie.
De Personeelsmonitor Gemeenten 2025 laat zien dat steeds meer gemeenten investeren in duurzame inzetbaarheid, leren en ontwikkelen, preventie en strategische personeelsplanning. Daarmee verschuift de aandacht van reageren naar vooruitkijken.
Want de vraag is niet alleen hoe gemeenten vandaag voldoende medewerkers vinden, maar vooral hoe zij ook morgen een gezonde, aantrekkelijke en toekomstbestendige werkgever blijven.
Kijk talkshow terug
Alles weten wat aan de talkshowtafel is besproken? Bekijk hem hieronder terug en laat je inspireren door Stef Molleman, Jannet Koster, Thomas de Boer en onze programmamaker onderzoek Patricia Honcoop.
