De lente is zo’n seizoen waarop alles tegelijk lijkt te gebeuren. Het wordt lichter, drukker, voller. Agenda’s raken sneller gevuld, plannen komen tot leven en voor je het weet zit je weer midden in de waan van de dag. Maar de lente doet nog iets anders. Ze zet iets in gang wat er al was, en nu pas zichtbaar werd en dat is interessant, ook voor hoe we naar organisaties kijken.
Vertrouwen vraagt om stevigheid
Binnen gemeenten zie ik veel nieuwe ideeën, andere manieren van werken, mensen die het anders willen doen en daarmee het verschil maken. Tegelijkertijd zie ik hoe snel die beweging wordt teruggebracht tot iets wat past binnen bestaande structuren. We maken er plannen van, programma’s, trajecten. Dat geeft houvast. Maar het haalt er soms ook uit wat beweging krachtig maakt: het onverwachte, het schurende, het nog-niet-af.
Dat raakt aan drie thema’s waar we bij A&O fonds Gemeenten nadrukkelijk op inzetten deze lente. Allereerst leiderschap met vertrouwen. Vertrouwen wordt vaak gezien als iets zachts, maar in de praktijk vraagt het om stevigheid. Het betekent dat je ruimte geeft zonder alles dicht te regelen. Dat je accepteert dat ontwikkeling niet volledig voorspelbaar is en dat je durft te sturen op richting, zonder alles in te vullen.
Ruimte maken voor tegenspraak
Daar hoort iets bij wat we nog niet altijd vanzelfsprekend vinden: professionele tegenspraak.
Als je echt ruimte wilt maken voor nieuwe ideeën, moet je ook ruimte maken voor andere geluiden. Voor mensen die vragen stellen, die aannames ter discussie stellen, die iets zien wat nog niet in het plan past. Tegenspraak is een voorwaarde voor kwaliteit, maar we organiseren dat zelden expliciet.
In veel organisaties is het nog spannend om het oneens te zijn. Zeker als de druk hoog is en de neiging groot is om tempo te maken. Dan voelt tegenspraak al snel als vertraging. Terwijl het vaak het tegenovergestelde doet. Het voorkomt dat we te snel de verkeerde kant op bewegen.
Ruimtemakers zijn nodig
Tegenspraak vraagt iets van leiderschap. Ruimte geven en die ruimte ook actief maken en beschermen. Ruimte maken voor collega's om vragen te stellen, om na te denken, om terug te gaan naar de bedoeling. Ruimtemakers zijn nodig om verschilmakers te laten floreren.
Het raakt ook aan de rol van HR. Daarom zetten we met de Inspiratiedag 2026 in op het thema HR aan zet. Omdat HR een belangrijke hefboom is in het ruimte maken. HR kan helpen om dit soort principes (vertrouwen, eigenaarschap, tegenspraak) onderdeel te laten zijn van hoe we werken.
Wat onderzoek laat zien
Objectief zien we dat organisaties die actief ruimte maken voor psychologische veiligheid en professionele tegenspraak beter presteren en wendbaarder zijn. Onderzoek van onder andere Amy Edmondson laat zien dat teams waarin mensen zich vrij voelen om zich uit te spreken, effectiever met fouten omgaan en sneller leren. Door de veiligheid durven teamleden fouten toe te geven. Zo maak je van fouten leermomenten.
The belief that one will not be punished or humiliated for speaking up with ideas, questions, concerns, or mistakes, and that the team is safe for interpersonal risk-taking.
Vertaling: “Het vertrouwen dat men niet zal worden gestraft of vernederd voor het aankaarten van ideeën, vragen, zorgen of fouten, en dat de groep veilig genoeg is voor het nemen van interpersoonlijke risico's.”
We organiseren ontwikkeling nog te vaak
Mijn mening is dat we nog te vaak blijven hangen in het organiseren van ontwikkeling, terwijl we minder aandacht hebben voor de condities waarin ontwikkeling daadwerkelijk ontstaat. En juist daar zit de sleutel.
De lente laat dat mooi zien. De lente vraagt niet of je er klaar voor bent. Ze begint gewoon. De vraag is dus niet of verandering komt, maar hoe je je ertoe verhoudt. Echte ontwikkeling ontstaat niet alleen door wat je organiseert, maar ook door wat je toelaat.
Wil je hiermee aan de slag?
Op onze verdiepingspagina over leiderschap met vertrouwen vind je inzichten en handvatten om binnen jouw organisatie ruimte te maken voor eigenaarschap, ontwikkeling en andere vormen van leiderschap.
Ben je benieuwd hoe je professionele tegenspraak kunt versterken in je organisatie? Ook daar hebben we concrete voorbeelden en handvatten voor verzameld.
Wil je hierover in gesprek met andere HR-professionals en gemeenten? Tijdens de Inspiratiedag 2026 gaan we samen verder op deze thema’s en vertalen we ze naar de praktijk.
Jeroen van Gool is de directeur van A&O fonds Gemeenten. Hij schrijft over zijn ervaringen in zijn dagelijks werk, ontmoetingen met verschilmakers bij gemeentelijke organisaties en alle andere onderwerpen die binnen de gemeentelijke sector actueel zijn en/of met het werk van A&O fonds Gemeenten te maken hebben.
Jeroen van Gool
Jeroen van Gool is de directeur van A&O fonds Gemeenten. Hij schrijft over zijn ervaringen in zijn dagelijks werk, ontmoetingen met verschilmakers bij gemeentelijke organisaties en alle andere onderwerpen die binnen de gemeentelijke sector actueel zijn en/of met het werk van A&O fonds Gemeenten te maken hebben.
