Terugblik op een geslaagde Safari

Verandering vraagt altijd om een beetje inzet, en daar heb je simpelweg energie voor nodig. Als die energie er niet is, dan is het allerbelangrijkste om eerst te focussen op herstel. Herstel gaat altijd vóór groei. Pas als je weer een beetje opgeladen bent, kun je verder.

Rustmomenten helpen enorm. Dat kan een wandeling zijn, meditatie, sporten of gewoon een paar minuten bewust ademhalen. Het reflectiedagboek dat je van het A&O-fonds hebt gekregen, kan je hier goed bij helpen. Je hoeft niet meteen je leven om te gooien, maar je kunt wél rustig gaan onderzoeken waar je nu energie op verliest en waar je misschien naartoe wilt. Alleen al het hebben van een richting of doel, geeft je brein rust en soms zelfs al energie.

Veel mensen denken dat je eerst motivatie nodig hebt om te starten, maar het werkt juist andersom. Door te beginnen, al is het maar klein, komt de motivatie vanzelf op gang. Dus maak het zo klein mogelijk. Begin bijvoorbeeld met één keer per week een paar minuten reflecteren. Dat voelt misschien als niks, maar het activeert je beloningssysteem en dat geeft energie.

Kortom, begin klein, geef jezelf rust, en bouw vanaf daar voorzichtig verder.

Ons brein houdt van gemak. Van voorspelbaarheid, van veiligheid, van energie besparen. Dus op het moment dat jij iets nieuws probeert, zegt je brein eerst: liever niet. Dat is normaal. Maar dat betekent niet dat het niet kan.

Sterker nog, het brein is juist gemaakt om zich aan te passen. Dat noemen we neuroplasticiteit. Je brein verandert voortdurend op basis van wat je doet, denkt en voelt. Dus ja, als jij iets anders wilt doen dan je gewend bent, dan kan dat. Het voelt alleen even oncomfortabel in het begin.

Net als een kind dat leert lopen. Dat is ook vallen, opstaan, oefenen, doorgaan. Maar na een tijdje voelt het als vanzelf. Zo werkt het ook bij volwassenen. Veranderen is spannend, maar zodra je iets een paar keer doet, wordt het automatisch.

Natuurlijk is het wel belangrijk dat je wilt veranderen vanuit jezelf, niet omdat het moet van buitenaf. Want als het tegen je natuur ingaat of je raakt er juist gestrest van, dan werkt het averechts. Maar in de context van groei en ontwikkeling, zoals hier op het festival, kan verandering juist heel positief uitpakken. Ook al is het in het begin even wennen.

Dat is een herkenbare en pittige situatie. Als er steeds meer van je gevraagd wordt en je bent met steeds minder mensen, dan raakt je brein overbelast. Het gaat in een soort overlevingsstand, waarin je vooral probeert te overleven in plaats van te groeien. Je merkt dat aan vermoeidheid, kort lontje, minder creativiteit of motivatie.

Juist dan is het belangrijk om terug te gaan naar de basis. Wat helpt altijd, zelfs in drukke tijden, zijn de drie ingrediënten voor werkplezier: autonomie, verbinding en zingeving.

Kijk bijvoorbeeld eens waar je nog een beetje ruimte voelt om zelf keuzes te maken. Waar kun je je eigen regie pakken, hoe klein ook? Dat geeft al energie. Of zoek de verbinding met collega’s, al is het maar een kort gesprekje over hoe het gaat. En vergeet niet waarom je dit werk ooit bent gaan doen. Waar geloof jij in, wat wil jij bijdragen? Dat helpt om niet alleen maar bezig te zijn met wat er allemaal ‘moet’.

Ook hier kunnen microdoelen helpen. Een heel klein stapje zetten, zoals tien minuten per week in je reflectiedagboek schrijven, geeft je brein een seintje van ‘hé, ik doe iets, ik heb invloed’, en dat geeft energie. Dus blijf klein, en zorg eerst goed voor jezelf. Dan komt de ruimte voor verandering vanzelf weer.

Een mooie vraag, en ook precies de paradox die ik tijdens mijn keynote wilde benoemen. Aan de ene kant heb je je neocortex nodig, het deel van je brein waarmee je reflecteert, leert en bewust keuzes maakt. Dat kun je trainen met aandacht, focus en oefening.

Maar aan de andere kant, ontstaat creativiteit, betekenisgeving en echte oplossingen vaak juist in rust. Als je brein even niks ‘moet’, gaat het default-netwerk aan. Dat is het netwerk waar ideeën opborrelen, waar puzzelstukjes op hun plek vallen en waar je dingen ineens in een nieuw licht ziet.

Zoals Ronald Groteboer zei in zijn lezing: stress plus rust, dat is groei. Je hebt dus echt beide nodig. Een brein dat wordt uitgedaagd én een brein dat af en toe even mag lummelen.

Wat ik tijdens mijn keynote vooral wilde aangeven, is dat ons brein van nature de neiging heeft om juist in die ruststand te blijven hangen. We kiezen dan vaak de veilige weg, de comfortzone. Dus als jij merkt dat je die neiging hebt, is het goed om jezelf uit te dagen en je neocortex wat meer aan te zetten.

Andersom geldt ook: ben jij iemand die altijd maar doorgaat, nieuwe dingen wil, voluit gaat, dan is het juist belangrijk om bewuste rustmomenten in te bouwen. En rust hoeft niet per se stilzitten te zijn. Ook wandelen, fietsen of douchen zijn momenten waarop je brein in de ruststand komt.

Het gaat dus niet om óf actief óf passief, maar om balans. En die balans is voor iedereen anders.

Gedragsverandering verloopt in vier fases, die elkaar versterken.

Het begint met bewustwording. Je merkt dat iets schuurt, dat je ergens op vastloopt, of dat je denkt: dit zou ik anders willen. Dan komt de volgende stap, motivatie. Je vraagt jezelf af: wil ik dit echt veranderen? Waarom eigenlijk? Wat levert het me op?

Als die motivatie er is, volgt zelfeffectiviteit. Dan ga je kijken of je erin gelooft dat je het ook kúnt veranderen. Het gaat er niet eens om of je het al kunt, maar of je er vertrouwen in hebt dat je het kunt leren. Geloof in eigen kunnen is hier de sleutel.

En dan komt de fase van actie. Kleine, concrete stappen zetten. Iets nieuws proberen, oefenen, reflecteren, bijstellen.

Die fases lopen niet altijd netjes na elkaar. Soms ga je weer even terug, soms loop je er een paar tegelijk door. Maar ze helpen allemaal om in beweging te komen én te blijven. En uiteindelijk gaat het erom dat jij regie voelt over je eigen verandering. Dat het niet iets is wat je overkomt, maar iets waar je stap voor stap aan bouwt.

Tegen young professionals zeg ik altijd: probeer zoveel mogelijk dingen uit (dus veel aandacht voor experimenteren), je kunt nu nog fouten maken zonder grote gevolgen. Dat kan in theorie later ook, maar met een kind en een hypotheek maak je toch andere keuzes. Probeer tijdens het experimenteren werk te vinden dat je écht interessant vindt en waarin je bovengemiddeld goed bent (waar je aanleg voor hebt). Die combinatie is goud waard. Te veel mensen gaan werk doen dat ze niet echt boeit, waardoor ze vroeg of laat vastlopen. Geld verdienen en carrière maken komt vanzelf (of niet, ook prima).

Lid worden van de nieuwsbrief: Wat leuk, dat kan via https://rolooo.substack.com/. De specifieke editie over de juiste vorm van rust kiezen vind je hier: https://rolooo.substack.com/p/waarom-je-niet-uitrust-van-bankhangen

Een goede exit en een fijn vertrek zijn heel erg belangrijk voor je 'employer brand'. Dat is hoe mensen over jou als werkgever praten als je er niet bij bent, wat nogal belangrijk is voor je werving. Goed voor je mensen zorgen doe je niet alleen aan de voordeur, wanneer je ze graag naar binnen wilt halen. Juist tijdens een exit laat je zien uit welk hout je gesneden bent. Hoe je omgaat met mensen die vertrekken, is cruciaal. Dat begint al bij de collega’s die blijven. Als ze merken dat je wordt uitgespuugd zodra je vertrekt, wekt dat cynisme op. En wie weet wat je ooit nog aan die ex-collega gaat hebben. Misschien past het nu niet meer, maar over een paar jaar weer wel.

Jezelf ontwikkelen doe je in de eerste plaats voor jezelf. Niet voor je baas, niet voor je collega’s. Het houdt je fris in je kop, aantrekkelijk voor je baas en je wordt er gelukkiger van. Dus als de ander niet wil delen, dan is dat iets wat ze niet hebben geleerd op de peuterspeelzaal – en hun probleem. Gelukkig heb jij maar liefst zes manieren geleerd om jezelf te blijven ontwikkelen. Tot slot kun je het goede voorbeeld geven, zelf je kennis delen en op die manier de ander enthousiasmeren.

Presenteren is typisch een vaardigheid waar je meters in moet maken. Ik stond al vrij vroeg op een podium, wat een goede basis heeft gelegd. Daarna heb ik geprobeerd dingen af te kijken, maar merkte ik al snel dat authenticiteit altijd wint. Tot slot geloof ik in inhoud. Wat ik vertel, heb ik doorleefd en daar geloof ik oprecht in. Daar begint het in mijn ogen. Zelfs een slechte presentator kan een goed verhaal hebben (en vice versa).