Drie edities verder is onze Jeukwoordenwedstrijd uitgegroeid tot een mini-taalobservatorium. We ontvingen in totaal ruim 1.000 inzendingen, waarvan 790 unieke gemeente-jeukwoorden. De winnaars waren respectievelijk: In je kracht staan, Dagdagelijks en Ergens een plasje over doen. We hebben er 20 bingokaarten voor je uit samengesteld. Download deze hier.
Een paar bingokaarten hebben we alvast voor je op papier geprint in ons nieuwe magazine Verschilmakers. Heb jij deze al voorbij zien komen op kantoor, in je kerstpakket of samen bij de 5 december 2025 editie van Binnenlands Bestuur? Het magazine is speciaal bedoeld voor alle verschilmakers bij gemeenten. Lees succesverhalen van andere gemeenten, doe de gemeentequiz of gebruik de jeukwoordenbingo, die vergaderingen net iets leuker maakt.
Download
Het download-bestand is in Word en te bewerken. Zo kan je woorden weglaten, toevoegen of vervangen zodat de kaarten nog beter bij jullie gemeente passen.
Ze zijn bedoeld om medewerkers te laten weten hoe belangrijk duidelijke taal is. Niet alleen voor de collega's maar ook voor de inwoners. Onduidelijke taal, zorgt voor een onduidelijke opdracht en resultaat. De Jeukwoordenbingo is te gebruiken bij vergaderingen of andere bijeenkomsten waarbij een grappig onderdeel past. Vergeet niet dat er presentjes bij horen!
Japke D. Bouma, columnist NRC, heeft de jeukwoorden bedacht, maar een actie speciaal voor gemeenten bestond nog niet. De eerste gemeentelijke jeukwoordenwedstrijd (2021) was daarom meteen een hit. Dagelijks stroomden ze binnen.
Duidelijke taal
Irritatie over woorden is soms het topje van de ijsberg. Onder die kriebel ligt een serieus punt: heldere taal is onmisbaar in gemeenten. Als wij onderling duidelijk zijn, zijn we dat ook naar inwoners. Zo verminderen we ruis, voorkomen we afstand tot de overheid en begrijpen we elkaar gewoonweg beter.
Japke D. Bouma benadrukt dat mensen grijpen naar jeukwoorden om gewichtig te klinken, om te verhullen wat ze niet weten, om mee te liegen of simpelweg omdat moeilijk praten soms het makkelijkst is.
Duidelijke taal zorgt voor een duidelijke opdracht, wat vervolgens zorgt voor duidelijke resultaten.
De harde kern
Zelfs met variaties in spelling en formulering is er een vaste kern van hardnekkige blijvers die bij elke editie van onze jeukwoorden wedstrijd terugkwamen. De vertaling staat tussen haakjes.
- aanvliegen (aanpakken/plannen)
- aftikken (afmaken)
- afwegingskader (alle voorwaarden)
- borgen (vastleggen, dat het voor iedereen duidelijk is)
- dagdagelijks (dagelijks)
- doorontwikkelen (ontwikkelen)
- hoog over (ver weg)
- inclusie (niet uitsluiten)
- klankborden (advies vragen)
- laaghangend fruit (resultaten die je makkelijk kan halen)
- lean (flexibel)
- opschalen (groter maken)
- participatie (mee doen)
- schakelen (aanpassen)
- transitie (verandering/overgang)
- uitdaging (probleem)
- uitrollen (uitvoeren/doen)
Ik wil graag "landen" insturen. Alsof je op de luchthaven werkt of als piloot van een vliegtuig. Mijn baan is bij burgerzaken.
Soorten jeuk
We vroegen ook aan de inzenders waarom de woorden zo vervelend zijn. De antwoorden kunnen als volgt worden geordend.
Verandermanagement
Woorden die vaak als jeukwoorden worden gezien zijn woorden die uit verandermanagementtaal komen, zoals doorontwikkelen, borgen, uitrollen en opschalen.
Modewoorden
Ook zie je irritatie over woorden die modewoorden zijn of angliscismen, zoals onboarden maar ook lean. Modewoorden waren ooit hip en vernieuwend, maar worden ook snel een cliché.
Vage containerbegrippen
Vage containerbegrippen doen het elke keer ook goed, zoals verbinden, transitie, uitdaging en inclusie. Of gewoon simpelweg onduidelijke woorden zoals: geitenpaadje, weefselstructuur of wendbare organisatie.
Leenwoorden uit een ander jargon
Ook zie je woorden die komen uit een andere vaktaal. Neem bijvoorbeeld landen, uitrollen, schakelen of aanvliegen.
Opvallend is dat elke categorie een ander doel dient. Verandermanagementtaal gebruik je natuurlijk om als expert over te komen en gewichtig te klinken. Dat geldt ook voor leenwoorden uit een ander jargon.
In leenwoorden zit ook verborgen dat ‘je weet wat er speelt’ en je van ‘nu’ bent. Containerbegrippen zijn handig om te verhullen wat je het eigenlijk niet weet of om mee te liegen. Als je bijvoorbeeld hoort dat je je project ‘lean’ moet aanpakken, dan weet je nog niet wat je doen moet.
Verdiepingsslag is mijn jeukwoord. Als in: nog een keer nadenken erover en nog meer onzin opschrijven.
Hoe nu toepassen?
Op kantoor bij A&O merken we dat we elkaar wijzen op jeukwoorden. Ook wordt er regelmatig doorgevraagd: Wat bedoel je met 'laten landen' of hoe wil je precies dat ik het 'anders aanvlieg'? Wat verwacht je dat ik oplever?
Wil je bij jouw organisatie net even wat concreter taal aanpakken dan zou je bijvoorbeeld één van de volgende ideeën kunnen toepassen. Maar hou het vooral luchtig en grappig zodat iedereen zich, zonder er zich vervelend over te voelen, toch bewust van is wat duidelijke taak betekent.
- Stel een helderheidslijstje op voor interne stukken | 10 woorden die we vervangen plus concrete alternatieven.
- Gidsredactie bij sleutelteksten | Speciaal voor beleid, projectplannen en de website
- Mini-workshops | Van jeuk naar duidelijk voor teams (30 minuten met praktijkvoorbeelden.
- Meet effect: A/B-test van heldere versus jargonrijke tekst op web (begrip, doorklik, contactopnames).
- Vertaling | Zorg dat als jeukwoorden gesignaleerd worden er altijd een duidelijk alternatief wordt gezocht.
